مدیریت ساخت

مهندسی عمران و معماری دانشگاه علاء الدوله سمنانی

پیش بینی زلزله توسط ابر زلزله (مجتبا نیک سرشت - تکنولوژی عمران)

نظریه ابر زلزله و تحقیقات ژونگائو شو
تا کنون مدارک علمی کافی برای این نظریه ارائه نشده ولی خواندن مطلب خالی از لطف نیست (دکتر اثنی عشری).
نظریه ابرهای زلزله یکی از نظریات جدید است که روشهای مشابه آنرا نخستین بار محققین چینی و ایتالیایی حدود 300 سال پیش برای پیش بینی زلزله به کار برده اند. این روشهای قدیمی با گذشت زمان و عدم وجود امکانات فنی برای توسعه بیشتر به دست فراموشی سپرده شد تا اینکه در سال 1990 به طور جدی توسط یک محقق چینی به نام ژونگائو شو (Zhonghao Shou) مورد توجه قرار گرفت.مطابق این نظریه، قبل از وقوع زلزله در نقطه ای که گسل زلزله خیز وجود دارد، بخارات و گازهای گرمی از زمین خارج می شوند که پس از سرد شدن به ابر تبدیل می شوند.
 بر خلاف ابرهای معمولی که منشا آن فعل و انفعالات جوی است و علم هواشناسی به مطالعه رفتار آنها می پردازد، این ابرها منشا هواشناسی ندارند و تشکیل آنها نشاندهنده فعالیت های گسل موجود در نقطه خروج گازهای گرم از زمین است. این ابرها به طور ناگهانی و خطی شکل ایجاد می شوند و با ابرهای جوی که تدریجا و توده ای ایجاد می شوند تفاوت دارند. در واقع علم هواشناسی نمی تواند وجود چنین ابرهایی را توجیه کند.
شبیه سازی ابر زلزله بم با پشت سر هم قرار دادن تصاویرماهواره ای از این نقطه در زمان خروج گازهای گرم گسل زمین در این منطقه، به خوبی بیانگر حقیقت وجود ابرهای زلزله است.
با توجه به ویژگیهای این ابرها که ابرزلزله نام گرفته اند، اگر بتوانیم در مورد مکان، حجم و زمان خروج گازهای گرم که با رسیدن به منطقه سرد به ابر بدل می شوند اطلاعات دقیقی بدست آوریم، این امکان وجود دارد که بتوانیم سه عامل مهم در پیش بینی زلزله یعنی به ترتیب محل وقوع، شدت و زمان دقیق آنرا (با خطای علمی تعریف شده) تخمین بزنیم یا به بیان دیگر احتمال وقوع زلزله را پیش بینی کنیم. بنابراین در مطالعه ابرهای زلزله، مساله این نیست که خود گسل و فعالیت آن را از نزدیک مطالعه کنیم بلکه هدف مطالعه اثر و نتیجه این فعالیت است که ممکن است به صورت گاز از چندین ساعت گرفته تا حدود 103 روز قبل از وقوع زلزله رخ نمایی کند .
طبیعی است اگر اطلاعات موثقی در اختیار داشته باشیم که نشان دهد بین این ابر و زلزله ارتباط دقیقی وجود دارد می توانیم با پشتوانه علمی وقوع زلزله را پیش بینی کنیم و مثلا بگوئیم به احتمال 68% ممکن است بین 10 روز آینده در منطقه ای مثلثی شکل به مرکز تهران و مساحت معین، زلزله ای با قدرت حدود 7 ریشتر رخ دهد (یا دوزلزله با قدرت حدودی 5 ریشتر یا زلزله های خفیف تر اما با تعداد بیشتر).این پیش بینی می تواند کاملا علمی باشد و البته با جمله کاملا صحیح " امکان پیش بینی دقیق (یعنی 100%) زلزله وجود ندارد" نیز در تضاد نیست. تنها تفاوت در این است که جمله اول ممکن است منجر به نجات جان ملیونها نفرشود (با جدی گرفتن احتمال خطر و تلاش برای کسب راههای مقابله با خطرات حین و بعد از زلزله) اما جمله دوم هشداری در بر ندارد و حتی احتمال صحت جمله اول را نیز به طور غیر مستقیم نفی می کند!
نظریه ابرهای زلزله و علل شکل گیری آنها در طول 14 سال گذشته توسط آقای شو که یک شیمیدان بازنشسته می باشد مورد بررسی و مطالعات علمی جدی قرار گرفته است. او مبتکر نظریه پسابش (Theory Dehydration) است که علت ایجاد و فوران گازهای گرم و بخارات شیمیایی حاصل از فعالیت درونی گسل ها را توضیح می دهد. وی زندگی خود را وقف تلاش برای بررسی ابرهای زلزله و شناسایی آنها به کمک تصاویر ماهواره های هواشناسی نموده و در این راه با موفقیت چشمگیری نیز مواجه شده است. او بدون حمایت جدی سازمان یا دولتی خاص به بررسی تصاویر ماهواره های هواشناسی از نقاط مختلف زمین و تجزیه و تحلیل ابرهای موجود در این تصاویر می پردازد تا بتواند ابرهای زلزله را از ابرهای معمولی دیگر تشخیص دهد. نتایج فعالیت های او به طور مرتب از طریق سایت رسمی او منتشر می شود.
پس از شناسایی ابر زلزله، وی با استناد به تجربیات قبلی خود برای پیش بینی زلزله های دیگر و محاسبات علمی سعی می کند حدس بزند به کمک این نتایج آیا قادر است موقعیت مکانی، بازه زمانی احتمال وقوع زمین لرزه و شدت حدودی آنرا پیش بینی کند یا خیر. او یک دانشمند مستقل است و با گذشت 14 سال از فعالیت خود در این زمینه توانسته است به دقتی در حدود 70 درصد در مورد پیش بینی هایی که انجام می دهد دست یابد.
نخستین مشاهده ابر زلزله توسط او در تاریخ 20 ژوئیه سال 1990 رخ داد. وی توانست یک ابرطولانی و خطی شکل را در ناحیه شمالغربی شهر محل سکونت خود در چین شناسایی کند. درست 18 ساعت بعد زلزله ای با قدرت 7.7 ریشتر در مرکز رودبار به وقوع پیوست که 370 هزار کشته و مجروح بر جای گذاشت. از آنجایی که قریب به مدت 300 روز، از تاریخ 31 می 1990(21 روز قبل از زلزله رودبار) تا 28 آوریل سال بعد، تنها زلزله ای که با قدرت بیش از 7 ریشتر و در جهت مذکور به قوع پیوسته بود زلزله رودبار بود، شو به این اعتقاد رسید که احتمالا ارتباطی بسیار قوی بین آن ابر زلزله و زمین لرزه رودبار وجود داشته است. سپس وی تلاش نمود تا به بررسی بیشتر نظریه ابرهای زلزله بپردازد و از آنجایی که این نظریه منسوخ شده بود احساس کرد وظیفه خود اوست که این روش را توسعه دهد و مطالعات جدی تری را بر مبنای آن انجام دهد.
او تاکنون پیش بینی های متعددی را به طور رسمی در مرکز مطالعات زمین شناسی ایالات متحده به ثبت رسانده است که حدود 70% این پیش بینی ها درست بوده ا ند. در بین پییش بینی های موفق او پیش بینی زمین لرزه های بزرگی در طول سالیان اخیر (زلزله رودبار، ترکیه، افغانستان، پاکستان، چندین زلزله ژاپن و زمین لرزه بم که دقیق ترین پیش بینی او تا کنون بوده است) نیز به چشم می خورد.
او معتقد است گازهای گرم در منطقه گسل، در حدود 30 دقیقه طول می کشد تا از زمین خارج شود اما ماهواره های هواشناسی فعلی از یک منطقه خاص در بازه های زمانی 1 تا 6 ساعت و بیشتر، تصویر برداری می کنند. لذا فرایند تعیین مرکز احتمالی وقوع زلزله با خطا همراه است. بعلاوه در مواردی که گسل در ماههای سرد سال فعال شود تشکیل ابردر محل خروج بخارها سریعتر بوده و امکان تعین کانون احتمالی زلزله با دقت بالاتری امکان پذیر است. در واقع به همین دلیل بود که او در روز 25 دسامبر سال 2003 یعنی درست یکروز قبل از وقوع زمین لرزه بم موفق به مشاهده ابر زلزله در آن منطقه و پیش بینی وقوع یک زمین لرزه قوی با شدت 6.5 ریشتر در سایت خود شده بود. اما در مواردی که گسل در منطقه ای گرم فعال شده باشد امکان تشخیص ابر زلزله از روی تصاویر ماهواره ای تنها زمانی امکان پذیر می باشد که این بخارات گرم به منطقه ای سرد برسند تا تشکیل ابر دهند.
در واقع عامل اصلی خطا در پیش بینی زلزله با روش تحلیل ابر زلزله، ناکافی بودن اطلاعات مورد نیاز در تصاویر حاصل از ماهواره های هواشناسی فعلی است و این خطا در ماههای گرم سال بیشتر است.
 
 نتیجه گیری
خواه نتایج پیش بینی های انجام شده به روش ابر زلزله توسط شو دقیق یا غیر دقیق باشد، این روش در جامعه دانشمندان با اقبال مواجه شده است و در آینده ای نزدیک، دانش بشری به آستانه مورد نیاز برای توانایی پیش بینی دقیق تر زلزله ها به کمک تکنیک های متعدد علمی خواهد رسید. در آن زمان اگر حتی همه ساختمانها نیز مطابق استاندارهای مهندسی ساخنه نشوند حداقل جان ساکنان آنها از خطرات این واقعه طبیعی در امان خواهد ماند.اما راه حل فعلی چیست؟ با علم به وقوع احتمالی زلزله هیچ مشکل و خطری دفع نمی شود و بدون انجام اقدامات لازم هیچ نتیجه ای جز نگرانی و تشویش خاطر وجود نخواهد داشت.

 بنابراین توجه به موارد زیر توصیه می شود:راه های مقابله با خطرات احتمالی وقوع زلزله را بیا موزید و سعی کنید با خانواده خود بدون اینکه باعث نگرانی آنها شوید در این مورد صحبت کنید.دوره فعالیت های شدید گسل های تهران توسط زمین شناسان در حدود 150 سال ارزیابی شده است. آخرین بار در سال 1830 میلادی زمین لرزه شدیدی در این شهر اتفاق افتاد و در حال حاضر، خطر فعالیت شدید این گسل ها بیش تراز ده یا 50 سال گذشته می باشد. تهران شهر امنی برای زندگی نیست.سعی کنید ساختمان محل سکونت خود را با معیارهای مقاوم سازی در برابر زلزله مطابقت دهید

+ دکتر احسان اثنی عشری ; ٢:٤٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۸/٢۱
comment نظرات ()